ماشین حساب ریسک قلبی ایمنشی چند مدل معتبر جهانی (PREVENT، SCORE2، Globorisk، SMART2) را در یک صفحهی فارسی جمع کرده تا پزشک وسط ویزیت شلوغ، ریسک قلبیعروقی بیمار را با مدل حساب کند، نه با حدس.
این مقاله برای پزشک نوشته شده، نه بیمار. اول میگوید هر مدل چه چیزی را چطور حساب میکند و برای کدام بیمار معتبر است، بعد نشان میدهد ابزار چطور همه را با یک بار ورود داده اجرا میکند.
چرا ریسک قلبی را با مدل حساب میکنیم، نه با چشم؟
راهنماهای بالینی پیشگیری، هم انجمن قلب آمریکا (AHA) و هم انجمن قلب اروپا (ESC)، میگویند ریسک قلبیعروقی بزرگسالان باید با یک مدل معتبر محاسبه شود، نه با برداشت بالینی تنها.
دلیلش ساده است: عوامل خطر بهصورت خطی جمع نمیشوند. فشار ۱۴۵ در یک مرد ۴۵ سالهی سیگاری معنایی کاملاً متفاوت از همان فشار در یک زن ۶۰ سالهی غیرسیگاری دارد، و چشم این تفاوت را ثابت و تکرارپذیر نمیبیند.
در عمل وسط ویزیت شلوغ این کار کمتر انجام میشود، به سه دلیل. ماشینحسابهای معتبر معمولاً انگلیسیاند. هر مدل سایت یا اپ جدا دارد و اعداد باید چند بار وارد شوند. و معلوم نیست برای بیمار ایرانی کدام مدل و کدام کالیبراسیون درست است.
نتیجهاش این است که ارزیابی یا اصلاً انجام نمیشود یا تقریبی میماند؛ بیمار هم با یک «مراقب باش» شفاهی میرود که زود فراموش میشود.
برای بیمار ایرانی کدام مدل؟
نرخ مرگومیر قلبیعروقی استانداردشده به سن در ایران طبق مطالعهی بار جهانی بیماری (GBD 2021) حدود ۲۵۵ در ۱۰۰ هزار نفر است؛ نسبت به ۴۴۶ در سال ۱۹۹۰ کمتر شده، ولی هنوز بالاست.
با همین نرخ، در دستهبندی منطقهای SCORE2 ایران در گروه کشورهای پرخطر جا میگیرد؛ همان گروهی که ترکیه در آن است. این دستهبندی از خودِ SCORE2 میآید، نه از گزارش GBD.
این عدد نقطهی شروع یک انتخاب است: ایران در فهرست رسمی کشورهای SCORE2 نیست، پس مدل اروپایی باید یک منطقهی ریسک جایگزین انتخاب کند. PREVENT هم روی جمعیت آمریکا ساخته شده و برای ایران کالیبره نشده است.
اینجاست که Globorisk کنار PREVENT میآید؛ Globorisk با نرخ واقعی حوادث و میانگین عوامل خطر جمعیت ایران بازکالیبره شده و تنها مدل این مجموعه است که واقعاً «ایرانی» خوانده میشود.
مدلها، یکییکی: هر کدام چه میگوید و برای که معتبر است؟
| مدل | چه میدهد | بازهی سنی | مرجع |
|---|---|---|---|
| PREVENT (انجمن قلب آمریکا، ۲۰۲۴)، عدد اصلی | ریسک ۱۰ و ۳۰ ساله برای پنج پیامد جدا: قلبیعروقی کل، آترواسکلروتیک، نارسایی قلب، عروق کرونر، سکتهی مغزی | ۳۰ تا ۷۹ (افق ۳۰ ساله: ۳۰ تا ۵۹) | Khan SS et al., Circulation 2024 |
| سن قلب | ترجمهی ریسک PREVENT به «سن» | همان بازهی PREVENT | مشتق از PREVENT |
| SCORE2 / SCORE2-OP (انجمن قلب اروپا، ۲۰۲۱) | ریسک ۱۰ سالهی حادثهی قلبیعروقی کشنده و غیرکشنده، منطقهی «پرخطر» | ۴۰ تا ۶۹ / ۷۰ به بالا | SCORE2 Working Group, Eur Heart J 2021 |
| Globorisk، کالیبرهی ایران (دو نسخه) | ریسک ۱۰ سالهی سکتهی قلبی یا مغزی، سنجیدهشده با دادهی ایران | ۴۰ تا ۸۰ | Ueda P et al., Lancet Diabetes Endocrinol 2017 |
| SMART2 | ریسک عود در بیمار دارای سابقهی حادثه (پیشگیری ثانویه) | ۴۰ تا ۸۰ | Hageman SHJ et al., Eur Heart J 2022 |
| LIFE-CVD2 | «چند سال زندگی بدون بیماری قلبی» بهجای درصد | ۳۵ تا ۸۰؛ برای بیمار دیابتی اجرا نمیشود | Hageman SHJ et al., Eur J Prev Cardiol 2024 |
| ASCVD 2013 | فقط برای مقایسه با گزارشهای قدیمی | ۴۰ تا ۷۹ | ACC/AHA 2013 |
| eGFR (CKD-EPI 2021) | عملکرد کلیه از کراتینین؛ ورودی اجباری PREVENT و SMART2 | — | CKD-EPI 2021 |
PREVENT: چرا عدد اصلی است؟
PREVENT مدل ۲۰۲۴ انجمن قلب آمریکا و جانشین معادلات تجمیعی ۲۰۱۳ است. سه تفاوت عملی با مدل قدیمی دارد: عملکرد کلیه (eGFR) و نمایهی تودهی بدنی وارد معادله شدهاند، افق ۳۰ ساله برای بیمار جوان اضافه شده، و پیامدها از هم جدا گزارش میشوند.
جداکردن پیامدها یعنی برای یک بیمار، ریسک سکتهی مغزی و ریسک نارسایی قلب را جدا میبینید. نارسایی قلب را هیچ مدل رایج دیگری نمیدهد و همین برای بیمار دیابتی یا مبتلا به فشار خون مزمن، تصویر را عوض میکند.
ورودیها: سن و جنس، فشار سیستولیک و مصرف داروی فشار، کلسترول تام و HDL و مصرف استاتین، دیابت و دخانیات، eGFR (که ابزار خودش از کراتینین حساب میکند)، قد و وزن. اگر HbA1c هم وارد شود، نسخهی کاملتر مدل اجرا میشود.
محدودیت صادقانه: PREVENT روی جمعیت آمریکا ساخته شده و برای ایران کالیبره نشده است. عدد اصلی است چون کاملترین تصویر را میدهد، نه چون ایرانی است.
ریسک ۳۰ ساله: چرا بیمار ۳۵ ساله خیالش راحت نباشد؟
ریسک دهسالهی یک بیمار ۳۵ ساله تقریباً همیشه «کم» درمیآید، حتی با فشار بالا و سیگار؛ چون ده سال بعد هنوز ۴۵ ساله است. افق ۳۰ سالهی PREVENT (برای سن ۳۰ تا ۵۹) همان عوامل خطر را تا ۶۵ سالگی جلو میبرد و تصویر واقعیتری میدهد.
در نمونهی گوشی در بخش «سن قلب» همین اتفاق دیده میشود: برای بیمار ۵۸ سالهی نمونه، ریسک دهسالهی آترواسکلروتیک حدود ۱۱ درصد است، ولی سیسالهاش بالای ۳۲ درصد.
SCORE2 و SCORE2-OP: عدد آشنای همکاران اروپایی
SCORE2 ریسک دهسالهی حادثهی قلبیعروقی کشنده و غیرکشنده را طبق گایدلاین ۲۰۲۱ انجمن قلب اروپا میدهد؛ همان عددی که خیلی از همکاران با اپلیکیشن ESC میگیرند. برای ۴۰ تا ۶۹ سال SCORE2 و برای ۷۰ سال به بالا SCORE2-OP به کار میرود؛ این دو در واقع دو مدل جدا هستند.
دو نکتهی تفسیری مهم است. اول، آستانههای تصمیم وابسته به سناند: زیر ۵۰ سال ۲٫۵ و ۷٫۵ درصد، ۵۰ تا ۶۹ سال ۵ و ۱۰ درصد، ۷۰ به بالا ۷٫۵ و ۱۵ درصد.
دوم، SCORE2 روی جمعیت بدون دیابت ساخته شده و انجمن قلب اروپا برای بیمار دیابتی مدل جداگانهی SCORE2-Diabetes را منتشر کرده که در این ابزار نیست؛ پس عدد SCORE2 بیمار دیابتی را با احتیاط بخوانید. ابزار همین هشدار را زیر نتیجهی بیمار دیابتی مینویسد.
Globorisk: تنها مدلی که با دادهی ایران کالیبره شده
Globorisk ریسک دهسالهی سکتهی قلبی یا مغزی را میدهد، ولی نسبت به مردم ایران سنجیده میشود، نه اروپا و آمریکا. مقالهی اصلی مدل را برای ۱۸۲ کشور، از جمله ایران، با نرخ واقعی حوادث و میانگین عوامل خطر همان کشور بازکالیبره کرده است.
دو نسخه دارد: نسخهی آزمایشگاهی (با کلسترول) و نسخهی بدون آزمایش که کلسترول و دیابت را با نمایهی تودهی بدنی جایگزین میکند و برای غربالگری ویزیتی ساخته شده که بیمار برگهی آزمایش همراهش نیست.
محدودیتش هم روشن است: فقط سکتهی قلبی و مغزی را میگوید، تفکیک پیامد و نارسایی قلب ندارد و افق ۳۰ ساله ندارد. برای همین عدد دوم گزارش است، نه عدد اصلی.
SMART2 و LIFE-CVD2: دو زبان دیگر برای دو بیمار متفاوت
SMART2 برای بیماری است که قبلاً حادثه داشته: سکته، استنت یا بیماری عروق محیطی. مدلهای پیشگیری اولیه برای این بیمار اصلاً معنا ندارند؛ با علامتزدن «حادثهی قبلی»، ابزار بهجای آنها احتمال عود در ده سال آینده را با SMART2 میدهد.
LIFE-CVD2 بهجای درصد میگوید «چند سال زندگی بدون بیماری قلبی» و اینکه هر مداخله چند سال به آن اضافه میکند. برای بیماری که از عدد درصدی قانع نمیشود، این زبان کار میکند. برای بیمار دیابتی اجرا نمیشود، چون مدل مخصوص دیابت هنوز در سامانه نیست.
eGFR: چرا کراتینین در ماشینحساب قلب آمده؟
eGFR ورودی اجباری PREVENT و SMART2 است؛ اگر غلط باشد، آن دو هم غلط میشوند. ابزار آن را با فرمول CKD-EPI 2021 (بدون ضریب نژاد) از کراتینین حساب میکند، با همان واحد mg/dL که روی برگهی آزمایش ایران است. لازم نیست جداگانه محاسبه کنید.
کدام مدل را برای کدام بیمار بخوانیم؟
| بیمار | عددی که اول میخوانید | کنارش | چرا |
|---|---|---|---|
| ۳۵ ساله، سالم ولی سیگاری | PREVENT ۳۰ ساله + سن قلب | — | دهساله «کم» درمیآید و گمراه میکند |
| ۵۵ ساله، دیابتی، آزمایش کامل | PREVENT ۱۰ ساله (با HbA1c) | Globorisk | عدد SCORE2 برای بیمار دیابتی با احتیاط خوانده میشود |
| ۶۵ ساله، بدون برگهی آزمایش | Globorisk بدون آزمایش | — | تنها مدلی که بدون کلسترول کار میکند |
| ۷۵ ساله، بدون سابقهی حادثه | SCORE2-OP | PREVENT | آستانههای تصمیم برای سن بالا متفاوت است |
| هر سنی، با سابقهی سکته یا استنت | SMART2 | — | پیشگیری ثانویه؛ بقیهی مدلها اجرا نمیشوند |
این جدول جای قضاوت بالینی را نمیگیرد؛ فقط میگوید ابزار برای هر بیمار کدام عدد را جلو میآورد و چرا.
«سن قلب» یعنی چه و چرا بیمار میفهمد؟
درصد ریسک برای بیمار مبهم است؛ «شما ۵۲ سالتان است، اما قلبتان مثل یک فرد ۶۵ ساله است» را همه میفهمند.
سن قلب یعنی سنی که یک فرد همجنس با عوامل خطر ایدهآل، همین ریسک دهسالهی بیمار را دارد. پروفایل ایدهآل ثابت است: فشار ۱۱۰، کلسترول تام ۱۷۰، HDL ۵۰، eGFR ۱۰۰، BMI ۲۲، بدون دارو، بدون دیابت، بدون دخانیات.
نکتهای که نباید گم شود: سن قلب یک بیان آماری از ریسک است، نه اندازهگیری واقعی قلب. مدل تازهای نیست؛ همان PREVENT است به زبانی که بیمار میفهمد.
کارت روبهرو نتیجهی یک بیمار نمونه است: مردی ۵۸ ساله و دیابتی با فشار ۱۴۲ و HbA1c ۷٫۲. ریسک دهساله حدود ۱۱ درصد، سن قلب ۷۸. با اسکرول صفحه، کارت تا انتها میرود.
صفحه را پایین بکشید؛ کارت تا انتها میرود
ماشین حساب ریسک قلبی ایمنشی چطور کار میکند؟
سه قدم، بدون نصب:
- ابزار را باز کنید؛ روی گوشی یا کامپیوتر، بدون ورود.
- اعداد بیمار را وارد کنید. کنار فرم، فهرست «با این اعداد چه چیزی حساب میشود» زنده بهروز میشود و میگوید کدام مدل آماده است و کدام هنوز داده کم دارد.
- «محاسبه» را بزنید. بار اول فقط شمارهی موبایل خودتان و یک کد پیامکی؛ نتیجه همانجا کنار فرم مینشیند.
واحدها همان واحد برگهی آزمایش ایران است: کلسترول و کراتینین با mg/dL. هر مدل با برچسب دستهی ریسک میآید: کم، مرزی، متوسط، بالا، خیلی بالا. اگر چیزی فرض شده یا مدلی بهخاطر بازهی سنی اجرا نشده، صریح زیر نتیجه نوشته میشود.
فرم روبهرو همان چیزی است که پزشک وسط ویزیت پر میکند: بیمار ۵۲ ساله، مرد، سیگاری؛ با همین سه فیلد هنوز هیچ مدلی روشن نیست و فهرست پایین میگوید چه چیزی کم است.
با فشار، کلسترول و HDL چهار مدل روشن میشوند و با کراتینین و HbA1c نسخهی کامل PREVENT. با اشتراک، نتیجه بهصورت گزارش PDF در دو نسخهی پزشک و بیمار قابل چاپ است.
صفحه را پایین بکشید؛ فرم تا دکمهی محاسبه میرود
هویت بیمار کجاست؟ هیچجا
هیچ اطلاعات هویتی از بیمار پرسیده نمیشود: نه نام، نه کدملی، نه موبایل بیمار. فقط موبایل خودِ پزشک گرفته میشود، آن هم برای شمارش محاسبهها.
اعداد ورودی و نتیجهی هر محاسبه بدون هویت در سامانه نگهداری میشود. برای پزشکی که میخواهد بدون نگرانی از ثبت اطلاعات بیمارش از ابزار استفاده کند، این نکتهی تعیینکنندهای است.
این عددها از کجا آمده؟
درستی محاسبه با اعداد منتشرشده سنجیده شده است: خروجی موتور با ۷۴ مقدار مرجع از جدولهای پیوست مقالههای اصلی مقایسه شده. برای PREVENT مثلاً چهار بیمار نمونه از جدول ضمیمهی مقاله، هر کدام با ده خروجی (پنج پیامد در دو افق)، یعنی ۴۰ عدد که باید عیناً با عدد چاپشده یکی درمیآمد.
قاعده صریح است: مدلی که مقدار مرجع منتشرشده ندارد اصلاً اجرا نمیشود، و بیرون از بازهی معتبر هر مدل، آن مدل عدد نمیدهد. عدد نامطمئن از نبودن عدد بدتر است.
فرمول، دامنهی اعتبار و لینک مقالهی هر مدل در یک صفحهی عمومی قابل بررسی است: منابع و فرمول هر مدل.
چه چیزی را ادعا نمیکنیم
| موضوع | آنچه هست | آنچه نیست |
|---|---|---|
| PREVENT | مدل ۲۰۲۴ انجمن قلب آمریکا، جانشین معادلات ۲۰۱۳ | کالیبرهشده برای ایران |
| SCORE2 | محاسبه با منطقهی ریسک «پرخطر» | کالیبراسیون اختصاصی ایران |
| Globorisk | بازکالیبرهشده برای ۱۸۲ کشور، از جمله ایران | تنها مدل مرجع؛ همچنان کنار PREVENT خوانده میشود |
| خروجی ابزار | کمکتصمیم برای پزشک | جایگزین معاینه، قضاوت بالینی یا تشخیص |
این عددها احتمال جمعیتیاند، نه سرنوشت یک نفر؛ هر برآورد بازهی عدمقطعیت دارد و دقتش به شباهت بیمار شما با جمعیتی که مدل روی آن ساخته شده بستگی دارد.
اعتبارسنجی این مدلها روی جمعیت ایرانی در مقالات منتشرشده بررسی شده است: PREVENT در مطالعهی کوهورت قند و لیپید تهران، SCORE2 در یک مطالعهی ۲۰۲۵ روی جمعیت ایرانی، و Globorisk در کوهورت فسا. این مقاله از آن بررسیها نتیجهی عددی نقل نمیکند؛ لینک هر کدام در بخش منابع هست.
همین ارزیابی داخل پروندهی بیمار
این ابزار را ایمنشی ساخته، همان سامانهی نرمافزار مطب قلب.
مطبهایی که از ایمنشی کامل استفاده میکنند، همین ارزیابی ریسک قلبی را داخل پروندهی الکترونیک بیمار دارند و اعداد بهجای ورود دوباره، از همان پرونده پر میشود. برای دیدن اینکه این ماژول برای مطب شما چطور تنظیم میشود، از صفحهی تماس با ما شروع کنید.
«ارزیابی قلبی ایمنشی» ابزار کمکتصمیم برای پزشک است و جایگزین معاینه، قضاوت بالینی و راهنماهای معتبر نیست. تصمیم درمانی همیشه با پزشک است.
منابع
- Khan SS, et al. Development and Validation of the American Heart Association’s PREVENT Equations. Circulation 2024
- AHA PREVENT calculator (رسمی). professional.heart.org
- SCORE2 Working Group and ESC Cardiovascular Risk Collaboration. Eur Heart J 2021;42(25):2439
- 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention. European Heart Journal
- Ueda P, et al. Laboratory-based and office-based risk scores and charts for 182 countries (Globorisk). Lancet Diabetes Endocrinol 2017;5:196–213
- Hageman SHJ, et al. SMART2. Eur Heart J 2022.
- Hageman SHJ, et al. LIFE-CVD2. Eur J Prev Cardiol 2024;31(14):1690
- بار جهانی بیماریهای قلبیعروقی در ایران، GBD 2021. PMC12083073
- اعتبارسنجی PREVENT روی کوهورت قند و لیپید تهران. Scientific Reports
- اعتبارسنجی SCORE2 روی جمعیت ایرانی. J Diabetes Metab Disord 2025
- Globorisk روی کوهورت فسا. BMC Med Res Methodol 2022 و نسخهی بدون آزمایش، 2024
پرسشهای پرتکرار
اطلاعات بیمار ذخیره میشود؟
هیچ اطلاعات هویتی از بیمار — نام، کدملی یا شمارهی تماس — پرسیده یا ذخیره نمیشود. اعداد ورودی و نتیجهی محاسبه بدون هویت در سامانه نگهداری میشود.
کدام مدل برای بیمار ایرانی مناسبتر است؟
عدد اصلی PREVENT است و Globorisk که با دادهی جمعیت ایران کالیبره شده کنارش میآید. SCORE2 هم با منطقهی «پرخطر» محاسبه میشود که ایران بر اساس نرخ مرگومیر قلبیعروقی در آن قرار میگیرد. انتخاب نهایی و تفسیر با پزشک است.
سن قلب یعنی چه؟
سنی که یک فرد همجنس با عوامل خطر ایدهآل، همین ریسک دهسالهی بیمار را دارد. یک بیان آماری از ریسک برای گفتوگو با بیمار است، نه اندازهگیری واقعی قلب.
برای بیماری که قبلاً سکته یا استنت داشته هم کار میکند؟
بله؛ با علامتزدن «حادثهی قبلی» مسیر پیشگیری ثانویه به کار میرود، چون مدلهای پیشگیری اولیه برای این بیماران ساخته نشدهاند.
با واحدهای آزمایشگاه ایران کار میکند؟
بله؛ کلسترول و کراتینین با mg/dL وارد میشوند و eGFR خودکار از کراتینین حساب میشود.
روی گوشی هم میشود استفاده کرد؟
بله؛ صفحه برای موبایل ساخته شده و با «افزودن به صفحهی اصلی» مثل یک اپ نصب میشود.
جایگزین تصمیم پزشک است؟
نه. ابزار کمکتصمیم است و جایگزین معاینه، قضاوت بالینی و راهنماهای معتبر نیست.
همین را روی مطب یا کلینیک خودتان ببینید یک جلسهی کوتاه، بدون نصب و بدون قرارداد.
درخواست مشاوره رایگانمقالههای دیگر
نرم افزار مرکز جراحی محدود: مرز HIS و نرمافزار کلینیک کجاست؟
بهروزرسانی ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
نرم افزار حسابداری کلینیک زیبایی: عمومی یا داخل نرمافزار کلینیک؟
بهروزرسانی ۹ شهریور ۱۴۰۵